De misleiding van Westerse ontspanning & wat ons lichaam wel nodig heeft

Ontspanning is even belangrijk als inspanning, daar zijn we het ondertussen allemaal mee eens. Toch zijn wij in de Westerse wereld geen fan van ‘ontspanning’ in de werkelijke betekenis van het woord. Ontspanning moet ‘shareable’ en liefst grensverleggend zijn. We worden bedolven onder challenges, goals and na te streven succesverhalen.

Een yogasessie zonder imposante houdingen, fitnessen zonder killerbody als doel en de kinderen eens naar de grootouders doen om zelf uit te rusten, zijn een pak minder aantrekkelijk dan de meest flexibele yogi zijn, de fitnesser die zoveel kg verloor en de ouders die met hun kinderen gaan tennissen op zaterdagmorgen.

Lopen zonder vooropgestelde tijd en km's, is minder aantrekkelijk dan een marathon uitlopen

Mentaal kan het deugddoend zijn omdat de kick van de challenge ervoor zorgt dat we het werk en de zorgen achter ons laten. Daarnaast komen ook heel wat gelukshormonen vrij, iets waar we in de Westerse cultuur niet genoeg van lijken te krijgen in onze queeste naar geluk. De fijne ervaring en het behalen van doelen zorgen voor de aanmaak van dopamine, een gelukshormoon dat ons blijheid en genot geeft (maar ook snel terug verdwijnt). Ook endorfines worden vrijgemaakt, het gelukshormoon met de pijnstillende eigenschap.

Initieel worden deze geproduceerd om de fysieke pijn te onderdrukken zodat we langer kunnen doorgaan. Daardoor hoefden onze voorouders niet zo snel als een luipaard te zijn, ze hielden het gewoonweg langer vol. Het respect en de waardering die we krijgen van anderen geeft ons dan weer een trots gevoel waardoor serotonine aangemaakt wordt. Serotonine heeft een groot effect op ons zelfvertrouwen en zorgt ervoor dat we minder gevoelig zijn voor afwijzing.

Respect en waardering krijgen, zorgt voor de aanmaak serotonine.

Onstpanning of inspanning?

Wat we hierbij echter wel vergeten is dat ons zenuwstelsel dit niet als ontspanning ziet, maar als inspanning. Om deze doelen te bereiken, wordt de sympathicus geactiveerd, het deel van ons zenuwstelsel dat ons in staat stelt in actie over te gaan. Hiervoor moeten dus heel wat stresshormonen vrijgemaakt worden, hetgeen we net proberen te vermijden bij ontspanning. Om in actie te komen, hoe ontspannend wij ook denken dat deze is, zet ons lichaam de vecht-vlucht reactie in gang. Hierdoor klopt het hart sneller en krachtiger (hogere bloeddruk) zodat zuurstof en energie efficiënter worden rond gevoerd door het lichaam en de meest vitale organen zoals hersenen, hart, nieren en longen voorrang krijgen. 

Al deze doelen nastreven, kan dus een positief effect hebben door de gelukshormonen die vrijkomen, maar horen dus thuis in het lijstje van energierovers in plaats van herstellende activiteiten. En laat die laatste nu broodnodig zijn om het lichaam fysiek en mentaal in balans te brengen. 

Ga je dus sporten, iets spannend of uitdagend doen, neem erna dan voldoende rust- en hersteltijd.

Wat is dan wel ontspannend voor het lichaam?

Geen nood, dit artikel is geen pleidooi om vanaf nu bij zonsopgang een zonnegroet te doen of elke avond op een kussentje te gaan mediteren. Ontspanning en herstel hoeft helemaal niet zo ingrijpend te zijn als wat wij er van maken.

Zoals het woord zelf al zegt, moeten we de spanning van ons lichaam halen. Het gaat er in de kern om dat we ons parasympatisch zenuwstelsel, hetgeen ervoor zorgt dat we in rust gaan en herstellen, activeren. Zo vertraagt onze ademhaling, verlaagt de bloeddruk, stimuleert het spijsverteringsstelsel en laat het hart rustiger en gelijkmatiger kloppen. Met andere woorden: we halen het lichaam even uit de rush en brengen het in rust. 

Het zit hem dus niet in lange activiteiten na het werk, maar kleine dingen doorheen de dag. Drie maal per dag drie minuten focussen op de ademhaling, over de middag 20’ buiten wandelen met de collega’s (of het gezin tijdens coronatijd) ipv aan tafel blijven praten, elke 45 minuten (langer kan een mens zich toch niet concentreren) een korte pauze nemen door een spierontspanningsoefening van de schouders en nek (zeker bij bureauwerk) te doen, een praatje met een collega te maken, buiten een wandeling maken of even dagdromen helen het lichaam meer dan de volledige dag jezelf voorbij hollen en ‘s avonds een uur te mediteren. 

Laat deze inzichten en het faciliteren ervan (ook binnen de bedrijfswereld) al een eerste stap in de goede richting zijn in de strijd tegen overspannenheid en burn-out in plaats van het massaal uitdelen van yoga- of sport abonnementen (al zijn die natuurlijk ook mooi meegenomen).